20 Temmuz 2019 Cumartesi 19:54:33
» Susmuyoruz; Soma Maden Katliamı ve Mühendislik Sefaleti

Susmuyoruz; Soma Maden Katliamı ve Mühendislik Sefaleti

Paylas
http://www.bagimsizozgurmedya.com
Susmuyoruz; Soma Maden Katliamı ve Mühendislik Sefaleti
http://www.bagimsizozgurmedya.com/turkhaber.html
Türkiye - 13 Mayıs 2019, Pazartesi 17:37:47
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

 

Halûk Dural*

DPT eski Uzmanı

Millî Merkez Genel Sekreteri, 25.05.2014

 

* Haluk Dural; Kimya Yüksek Mühendisi olup, kömürle olan beraberliği Karabük Demir-Çelik Kok Fabrikalarında işletme mühendisi olarak çalıştığı dönemde başlamış, Ankara Havagazı Fabrikası müdürlüğü sırasında ve sonrasında Devlet Planlama Teşkilatı’nda “kömür ve demir-çelik” sektör uzmanı olarak çalışırken, 1978 yılında çıkartılan 2172 sayılı “Devletçe İşletilecek Madenler Hakkında Kanun” ile Soma havalisindeki özel linyit yataklarının teslim alınması, TKİ tarafından yeniden üretime açılması projelerinin koordinasyonu çalışmalarıyla devam etmiştir.

 

Kömür dediğimiz bu kara şey…

Kömür, milyonlarca yıl önceki jeolojik devirlerde bazı bitki türlerinin bataklıklarda uygun nem ve sıcaklığın oluşması, ortamın asit miktarının artması, gerekli organik maddelerin bulunmasıyla bozunarak çürüyüp, su altına inmesi ve bataklığın üstünün zamanla toprak tabakalarıyla örtülmesi ile bitkilerin selülozlu yapılarının parçalanıp, karbonlaşması sonucu oluşur. Kömür üreten bu ortamlar arasında genellikle;

  • Deltalar (en kalın kömür damarlarının oluştuğu ortamlardır)
  • Göller ve nehirler (göl kıyıları, kalın kömür damarlarının meydana geldiği uygun bataklık ortamlardır)
  • Lagünler (deniz etkisinin olduğu ince kömür damarcıklarını meydana getirirler)
  • Akarsu taşma ovaları (ince kömür damarcıklarını oluştururlar).

sayılırlar.

Jeolojik devirde iki büyük kömür oluşum çağı vardır. Bunlardan daha eski olanı Karbonifer (345-280 milyon yıl önce) ve Permiyen (280-225 milyon yıl önce) dönemlerini kapsar. Kuzey Amerika'nın doğusu ile Avrupa’daki taşkömürü yataklarının çoğu Karbonifer döneminde; Sibirya, Asya’nın doğusu ve Avustralya'daki kömür yatakları Permiyen döneminde oluşmuştur.

 

İkinci büyük kömürleşme çağı ise Kretase (142-65 milyon yıl önce), yani tebeşir döneminde başladı ve Tersiyer (65-2,5 milyon yıl önce) döneminde devam etti. Dünyadaki linyitlerin ve yağsız kömürlerin çoğu bu dönemde oluşmuştur. Türkiye’deki linyitlerin büyük bölümünün oluşumu ise Tersiyer döneminin Miyosen evresinde (23-5 milyon yıl önce) oluşmuştur. Kömürlerin türediği bitkilerden geriye çok az iz kalmıştır. Kömür katmanlarının altında ve üstünde yer alan kayaçlarda; eğrelti otları, kibrit otları, atkuyrukları, çam ve birçok bitki fosiline rastlanabilir.

Kömürler yoğunluk, gözeneklilik, sertlik ve parlaklık bakımından farklılık gösterebilir. Genellikle kömür türleri bazı inorganik maddeler, genellikle de killer, kükürtlü ve klorlu bileşikler içerir. Kömür yakıldığı zaman arta kalan külde az miktarda da olsa sodyum, potasyum, cıva, titanyum, manganez ve benzeri bazı elementler de bulunur.

Toprak katmanları altında kalan bitkiler nem, basınç, sıcaklık ve bakteriler etkisiyle değişime uğrar.  Bu değişim sırasında karbon miktarı artarak kömürleşme başlar. Genel olarak, karbon miktarı %60 dolayında olanlara turba, %70 dolayındakilere linyit, %80–90 arasında olanlara taş kömürü ve %94 cıvarındakilere ise antrasit denir.

Antrasit ve taş kömürleri sert, dayanıklı, siyah renkli, parlak camsı görüntülüdür. Göreceli olarak nem ve kül oranları düşük, yandıkları zaman verdikleri ısı miktarı yüksektir. Ortalama olarak 1 kg antrasit yandığı zaman 9000-9500 kilo kalori, taş kömürleri 7000-8500 kilo kalori ısı verir.

Linyitler ise genellikle yumuşak, kolayca ufalanabilen, mat ve kahverengimsi görünüştedirler. Bu tip kömürlerin ana özelliği ise göreceli olarak nem ve kül oranları yüksek, yandıkları zaman verdikleri ısı miktarının düşük olmasıdır. Ortalama olarak 1 kilo linyit yandığı zaman 1000-6000 kilo kalori ısı verir. Ülkemizdeki linyitler genellikle 2500 kcal/kg ısı değerindedir (Afşin-Elbistan 850-1000, Beypazarı, Soma 3500-4500, Tunçbilek 6000 kcal/kg gibi).  Jeolojik olarak yaşlı kömürler genellikle daha kalitelidir.

 

Kömürleşme sırasında metan gazı üretilir

Toprak altında kalan bitkilerin bozunması sırasında önemli miktarda metan gazı üretilir. En çok metan gazını yaşlı kömürler üretir. Zonguldak havzamızdaki taş kömürleri milyonlarca yılda bir ton kömür oluşurken ortalama olarak 75-200 m3 metan gazı üretir. Bu gazın 20-25 m3 kadarı bünyede tutulur, diğer bölümü zaman içinde uçar, kaybolur. Bu bünyede tutulmuş olan metan gazı, taş kömürü üretimi sırasında, fışkırarak açığa çıkar ve havayla temasında eğer havadaki oranı % 5’i bulursa, bir kıvılcımla karşılaştığında infilâk eder ki, buna grizu patlaması denir.

Üretim sırasında veya sonrasında stoklanan taş kömürleri havayla temas ettikleri zaman herhangi bir gazlaşma yapmazlar ve açık havada bozunmaya, oksitlenmeye uğramadan uzun sürelerle stoklanabilir, herhangi bir tehlike yaratmazlar. 

 

Linyitler havada oksitlenirler (yanarlar)

Linyit gibi genç kömürler de metan üretirler, ancak miktarı azdır ve bu nedenle linyit üretiminde grizu kazaları çok daha azdır. Ama linyitler havayla temas ettikleri zaman oksitlenirler, yani kendiliğinden yanarlar. Linyit kömürleri jeolojik yaş itibariyle genç olduğundan karbonlaşması henüz erken dönemdedir. Bu nedenle bünyesinde bulunun karmaşık organik bileşikler havanın oksijeni ile reaksiyona girerler. Oksitlenme sırasında ısı açığa çıkar ve linyit ısınmaya başlar, ısındıkça daha hızlı oksitlenir ve bir süre sonra kendiliğinden yanmaya başlar. Bu durum, özellikle linyit tozları için daha hızlı olur. Bu yavaş oksitlenme sırasında bir başka tehlike açığa çıkar;

Linyitteki karbon oksitlenince karbondioksit gazı oluşur;  

C + O2 à CO2 + ısı

Linyit ısındıkça bu karbon dioksit gazı, kömürdeki diğer karbonlarla reaksiyona girer;

         CO2 + C à 2CO

reaksiyonu ile karbonmonoksit gazı üremeye başlar. Özellikle yeraltı linyit üretimi yapılan ocaklarda yeterli miktarda taze hava olmadığından; için, için yanan linyit, karbondioksit-CO2 değil karbonmonoksit-CO üretir.

Bilindiği üzere, CO2 nötr, zararsız bir gazdır, o nedenle gazlı içeceklere katılır. Ama karbonmonoksit gazı hem çok zehirlidir ve hem de havadaki miktarı belli sınırı aştığı zaman patlar.

 

Karbonmonoksit gazı ölümdür

İnsan sağlığı açısından çok tehlikeli bir zehir olan karbonmonoksitin, solunduğu zamanki etkileri ve sonuçları aşağıdaki tabloda açıkça görülebilir.[[1]],[[2]],[[3]]

 

Havadaki Miktarı*

Belirtiler ve Sonuçlar

35 ppm (% 0,0035)

6-8 saat sürekli temas halinde; baş ağrısı ve baş dönmesi

100 ppm (% 0.01)

2-3 saat temasta; hafif baş ağrısı

200 ppm (% 0,02)

2-3 saat temasta; hafif baş ağrısı, bilinç kaybı

400 ppm (% 0,04)

1-2 saat temasta; alında baş ağrısı

800 ppm (% 0,08)

45 dakika-2 saat temasta; 45 dakikada baş dönmesi, kusma ve titreme ve 2 saat duyu kaybı

1.600 ppm (% 0,16)

20 dakika içinde; baş ağrısı, kalp çarpıntısı, baş dönmesi ve kusma. 2 saat içinde ÖLÜM.

3.200 ppm (% 0,32)

5 dakika içinde; baş ağrısı, baş dönmesi ve kusma. 30 dakika içinde ÖLÜM.

6.400 ppm (% 0,64)

1-2 dakikada; baş ağrısı ve baş dönmesi. 20 dakika içinde; titreme, nefes durması ve ÖLÜM.

12.800 ppm (% 1,28)

2-3 nefeste bayılma. 3 dakika içinde ÖLÜM.

 * ppm : parts per million : milyonda bir

 

Karbonmonoksit gazı patlar

Karbonmonoksit havadan biraz hafif, kokusuz ve renksiz, yanıcı bir gazdır.

         2CO + O2 à 2CO2 + ısı

reaksiyonu ile yanarak ısı üretir. Ancak havadaki karışımları belli miktarlara ulaşınca, bir kıvılcımla temas halinde veya sıcaklığı 593,3oC’ye (Tutuşma sıcaklığı) ulaşınca[[4]] çok şiddetle patlar.

Karbonmonoksitin havadaki miktarı:[[5]]

50 ppm (% 0,0050)’den küçük ise                      : Güvenlidir

50 – 1.200 ppm (% 0,0050 - % 0,12)                 : Güvensiz

1.200 – 125.000 ppm (% 0,12 - % 12,5)             : Tehlikeli

125.000 – 750.000 ppm (% 12,5 – 75)                : Şiddetle patlar

750.000 ppm (% 75)’in üzerinde ise                   : Patlamaz

 

 

Diğer bir deyişle karbonmonoksitin;[[6]]

 

Alt Patlama Sınırı  : % 12,5 (125.000 ppm), Üst Patlama Sınırı : % 74,20 (742.000 ppm) şeklinde verilir.

 

 

Madende kullanılması zorunlu elektrik ekipmanları standartları

 

Yanıcı ve parlayıcı maddelerin bulunduğu ortamlarda kullanılacak olan her türlü elektrikli cihaz, lamba, anahtar vb. armatür, elektrik panosu, kablo irtibat kutuları gibi donanımın muhakkak surette yüksek koruma sınıflı olması gerekir. Bunun için en yaygın kullanılan standartlar IEC (International Electrotechnical Commission), Alman DIN normları ile CEN European Committee for Standardization), CENELEC (European Committee for Electrotechnical Standardization) gibi çoğu ülkede zorunlu olan standartlar içinde yeterli bilgi mevcuttur.[[7]] Bir nebze temel mühendislik bilgilerine sahip olanlar bile, bu tür patlayıcı ve yanıcı gaz ve tozların bulunduğu ortamlarda kullanılacak elektrik malzemelerinin IEC-IP54 koruma sınıflı; gaz, toz ve nem geçirmez (ex-proof, water-proof; patlamaya mukavim, su geçirmez) olması gerektiğini bilirler.    

 

Madendeki katliamın sebepleri

Soma’daki madende yaşanan katliamın esas sebebi, yukarıda açıklamaya çalıştığımız temel mühendislik bilgilerinden yoksun bir güruhun, madenin işletilmesinde yetki ve karar sahibi olmasındandır.

1-    Üretimi durdurulan galerilerde, üretim sırasında ortaya saçılan linyit tozları temizlenmediği ve havayla temasta bırakılan linyit damarları hızla oksitlenmeye başladığı için karbonmonoksit üretmeye başlamışlardır. Hâlbuki üretimin durdurulduğu galerilerde tozlar toplanmalı, kalıntı damarlar betonlanarak havayla temasları kesilmelidir.

2-    Basına yansıyan ilk inceleme raporunda ana galerinin tavanındaki açık linyit kitlesinin havayla temas etmesi nedeniyle ısındığı ve için, için yanarak kızıştığı, çok fazla karbonmonoksit ürettiği için infilâk ederek (muhtemelen karbonmonoksitin tutuşma sıcaklığına ulaştığından) galerinin çöktüğü ifade edilmiştir. Böylece hızla karbonmonoksit üretilerek havadaki miktar zehirleyici dozlara yükselmiş ve yangın başlamıştır.

3-    Katliamın yaşandığı 13 Mayıs günü madendeki karbonmonoksit ölçerlerden alınan bilgilerin işlendiği aşağıda görülen grafik basına yansımıştır.

 

 

Saat 14:00’den 15:02’ye kadar ocaktaki karbonmonoksit düzeyi zaten yukarıdaki tabloda görülen ölümcül sınır olan 1.600 ppm’in çok üzerindedir. Anlaşıldığı kadarıyla, karbonmonoksit ölçen duyargalar (sensörler) zaten sağlıklı çalışma için öngörülen üst sınırların çok üzerinde alarm verecek şekilde ayarlanmıştır. Saat 14:09 dolayında 2 kez “tehlike sınırı aşıldı” şeklinde gösterilen noktalardaki CO miktarları neredeyse 50.000 ppm cıvarındadır. Bu değer ise anî ölüm sebebi olan 12.800 ppm’in çok üzerindedir.

Saat 15:02’den itibaren ise CO miktarı 15:06’ya kadar, yani 4 dakika içinde 500.000 ppm’e, % 50,0’ye fırlamıştır. Bu durumda açığa çıkan CO miktarı patlama alt sınırı olan % 12,5’i birkaç misli aşmış, diğer bir deyişle, ana galeri tavanındaki linyit betonlanarak hava ile teması kesilmediğinden için, için yanan linyitin ürettiği çok miktardaki CO, ya 593,3oC tutuşma sıcaklığına ulaşarak veya güvensiz ve korumasız elektrik donanımından aldığı bir kıvılcım ile infilâk etmiş ve yangın başlamıştır. Başlayan yangın, ortamdaki oksijeni hızla tükettiğinden, ortam CO ile dolarak yüzlerce vatan evlâdının anî ölümüne yol açmıştır.

4-    Yukarıda açıklanmaya çalışılan; linyitlerin özellikleri, yer altı linyit madenciliği, karbonmonoksit gazının özellikleri, elektrik standartları gibi bilgilerle donanmamış, ehil olmayan, yetersiz ve sorumsuz teknisyen ve mühendislerin projelendirip, işlettikleri linyit madenlerinde meydana gelen ve gelecek olan ölümlü kazalar, kaza değil, taammüden işlenmiş cinayetlerdir.

5-    Bütün bunlara elbette; işletmesi özelleştirilmiş olan madende eğitimsiz işçi çalıştırmak, 1,5 milyon tonluk üretim için projelendirilmiş bir madende, üretimi 2 misline çıkarmak için işgücünü 2 misline çıkararak madende teknik sınırların üzerinde işçi çalıştırarak her türlü riski arttırmak, üretimden sorumlu teknik elemanlara yetki vermemek, kaza halinde kaçış ve kurtarma plânlaması yapmamak, Uluslararası Çalışma Örgütü ILO’nun madenlerle ilgili sözleşmesini imzalamamak, ocak içinde yeterli ve güvenli bir haberleşme sistemi kurmamak, işgücünü taşeronlaştırmak ve benzeri pek çok bilinçli eksiklik, ihmal ve hatayı eklemek gerekir.

 

SONUÇ

Soma linyit madeninde yaşanılan katliama sebep olanlar, sorumlu teknik elemanlardan, şirketin karar mekanizmasında yer alan müdür, genel müdür, yönetim kurulu üyeleri ve şirket sahipleri, örgütlü olarak topluca ölümlere sebep olduklarından dolayı kovuşturularak, 5237 sayılı Türk Ceza Yasasının ilgili maddelerinden yargılanmalıdırlar.

Ülkemizdeki tüm yer altı işletmeciliği yapılan madenler derhal devletleştirilmelidir.

* * *



[[1]] : http://en.wikipedia.org/wiki/Carbon_monoxide_poisoning

[[2]] : Goldstein M (December 2008). "Carbon monoxide poisoning". Journal of Emergency Nursing: JEN: Official Publication of the Emergency Department Nurses Association 34(6): 538–542. 

[[3]] : Struttmann T, Scheerer A, Prince TS, Goldstein LA (Nov 1998). "Unintentional carbon monoxide poisoning from an unlikely source". The Journal of the American Board of Family Practice 11 (6): 481–484.

[[4]] : Ignition Temperature of CO : http://www.usmra.com/minegasqa.htm#co

[[5]] : http://www.cemnet.com/Forum/thread/109103/re-explosion-risks-of-co.html

[[6]] : http://www.engineeringtoolbox.com/explosive-concentration-limits-d_423.html

[[7]] :  Protection methods for electrical apparatus - combustible gas and vapours: Explosive atmospheres IEC 60079-1 EN 60079-1:2007-07-00 DIN EN 60079-1:2008-04-00

 


Rogg & Nok Haber Servisi:- Rogg & Nok Yaşam ve Düzen Araştırma Grubu

E-Posta ile gönderilen veya direk Web sitesine yayınlanması için gönderilen yazıların fotoğraf gibi tüm demokratik protesto, bilgi, haber, yorum ve sosyal/siyasal içerikli paylaşımlar TC Anayasasının;
MADDE 25: "Düşünce ve Kanaat Hürriyeti";
MADDE 26: "Düşünceyi Açıklama ve Yayma Hürriyeti"
kapsamında Web sitemizde yapılmıştır.
Kişisel veya kurumsal Demokratik düşünce ve kanaatlerimiz engellenmesi ve/veya şiddet/baskı altına alınması, bu nedenle
"Yazar olan biz Hakkımızdaki veya kullanıcıların kullandıkları web sitesindeki yayınlanan haberler dolayısı ile olası her türlü anti-demokratik yasal girişimi",
TC Anayasası, AİHM ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi kapsamında, her türlü yasal haklarımız saklı kalmak üzere, peşinen reddederiz…

OKUYUCU YORUMLARI

UYARI:Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.(Yorum Yapanın Taahütü)Yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
Ad Soyad
E-Posta
Güvenlik Kodu: Guvenlik
Yorum
Copyright ©2010 - Tüm hakları saklıdır.
PHP Haber Sitesi Türkiye Tasarım
Rogg&Nok Haber- Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz Ve kaynak gösterilmeden Alıntı Yapılamaz. Yayınlanan Tüm Haber Ve Açıklamalar İlk Kaynaktan Ulaştırılan Açıklamalardır. Sitemiz Bu Açıklamalara Ekleme Veya Müdahelede Bulunmadan Yayınlar. Yorum,Makale, Sizden Gelenler Bölümündeki Yazılardan Yazanlar Sorumludur. Harici Bilgiler Ayrı Bir Sayfada Açılır. Rogg&Nok Haber Bu Linkler Ve İçeriklerinden Sorumlu Değildir.Her Türlü Haber Ve İletişim İçin roggnok@gmail.com Adresini kullanabilirsiniz. Sitemizden Daha İyi Yararlanabilmek için Gizlilik İlekeleri Ve Yayın Prensiplerimzi Okuyunuz. En İyi İnt Exp 8+ 1024x768 Görüntülenir