Yaşadığımız olaylara dair bazı bilgiler beyinde saklanır, bu bilgilerin toplamı da belleğimizi oluşturur. Ancak tam olarak hangi bilgiler saklanıyor ve saklanan bu bilgilerden bellek nasıl üretiliyor; henüz yeterince bilinmiyor. Johns Hopkins Üniversitesi'nden araştırmacılar, Nature Neurosciencedergisinde bu sorunun yanıtına dair ilginç bir çalışma yayımladı.

Dairesel bir hat etrafında koşan farelerin beyin aktivitelerini görüntüleyen araştırmacılar, hattın özellikle hangi noktalarında ya da hangi zamanlarda aktivitenin arttığını kaydettiler.

Farelerin her 7 saniyede bir durakladığı ve başlarını hareket ettirerek etraflarını taradığı gözlendi. Bu davranışları ile eş zamanlı olarak beyin aktiviteleri incelendiğinde, başıyla etrafı tarama hareketinin farelerin bulundukları çevrenin bilişsel bir haritasını çıkarmaya yaradığı anlaşıldı. Beyinde episodik bellekle -yani anılarla, yaşam olayları ile ilgili bellek kategorisi- ilgili bölüm olan hippokampüste, "yer hücreleri" adı verilen sinir hücreleri aracılığıyla bu haritalama yapılabiliyor. Hareket etmeye devam ettikçe, dairesel hattaki o noktadan geçerken her defasında aynı beyin bölgesinin aktifleştiği fark edildi. Araştırmacılar bu durumu bir tür "sinirsel tanıma" olarak açıklıyor.

Farelerin durakladığı anlar yer hücrelerinin aktif olması sayesinde hippokampüste saklanıyor, bu ise hayvanlarda ve insanlarda o sırada nerede bulunduklarını idrak etmelerine yarıyor. Bulgular, fare beyninde bellek oluşumu ile ilgili başlangıç noktasına işaret ediyor. 

Hippokampüsteki bu hücreler, yaşanan deneyimleri bir harita üzerine sanki raptiyeyle tutturulmuş bayraklar gibi işlev görüyor. Bu, Google'ın haritası üzerinde bir restoranın yerini kaydetmeye benziyor. Beyinde, o sırada bulunulan noktaya ait bilginin farklı bir yolaktan, o noktaya ait örneğin restoran varlığı gibi diğer bilgilerin farklı bir yolaktan hippokampüse iletildiği; o nokta üzerindeki her yeni öğenin de yeni bir bilgi olarak birleştirildiği düşünülüyor.

Farelerin duraklayıp başları ile çevreyi taradıkları anda olanlar kaydedildiği gibi, o sırada bulunulan nokta da kaydediliyor. Faredekine çok benzer olan insan hippokampüsünün de benzer şekilde çalıştığı, belleğimizdeki anılar oluşurken benzer bir konum haritalaması işlemi olduğuna dair güçlü ipuçları var.

İlgili Makale:

Monaco J, vd. Nature Neuroscience, 2014. doi:10.1038/nn.3687